دل ہوا بو کاٹا

تحریر : عمر حیات

پتنگ باز سجنا سے ۔۔آنکھوں ، آنکھوں میں الجھی ڈور ، لگا پیچا تو مچ گیا شور ۔۔کہ دل ہوا بو کاٹا ‘

دل ہوا بو کاٹا

پتنگ بازی پاکستان اچ بی بہت پسندیدہ کھیڈ اے، پر ایتھے زیادہ تر پتنگ نوں گڈی کیا جاندا وے تے اے گڈی جدو کٹ دی اےتے ”بو کاٹا“ دے اوچے اوچے نعرے لگدے اون
پتنگ بازی موسم بہار دا مقبول شغل اےجس نوں ‘‘جشن بہاراں‘‘ کہندے اون گڈی نوں جدو اڈ دے یا اڈاندے دیکھو تےاےسوال ذہن اچ ضرور آندا ایا کہ سب سی پیلے گڈی کس نے بنرائی اوسی تے اس نوں بنڑاڑے دی کے سوجھی اوسی یا وت جدو پیلی واری گڈی بنڑای گئی اوسی، تےاو اسی شکل دی اوسی وغیرہ وغیرہ۔ تے اس اوتے کٸ مضمون لکھے جاچکے نے کہ چین دے اک جنگجو ہان سین نے اس نوں ایجاد کیتا ایا پر او اک جنگی نقطہ نظر ایا پر برصغیر پہنچدے ای اے پیار محبت تے عشق دے رنگاں اچ رنگی گٸ۔ گو کہ ایتھوں دے لوگاں نے اس نوں نفرت سی محبت دے ترازو اچ پا دیتا ۔مشرقِ بعید سی گڈی بازی دا مشغلہ کدو تے کس طرح برصغیر پاک و ہند پہنچا، اس بارے اچ تاریخ کوئی واضح اشارہ نیئں دیندی، البتہ اس ملک اچ گڈی بازی دی اولین دستاویزی شہادتاں مغل دور دی مصوری اچ دکھائی دیندیاں نے،سولہویں صدی دی تصویراں اچ اکثر اے منظر دیکھا جا سکدا اے کہ عاشقِ زار اپنڑے دل دا حال کاغذ اوتے لکھ کہ اک گڈی نال بندھ دیندا اے، فیر اے گڈی ہوا دے دوش تے سوار اوکہ کوچہءمحبوب دی فضاواں اچ پہنچدی اے تے معشوقہ ءدلنواز دی چھت اوتے منڈلانڑے لگدی اے گڈی بازی نوں پشتو ، اردو تے پنجابی گانڑییاں اچ شوق و زوق نال استعمال کیتا گیا ، فلماں تے ڈرامیاں اچ گڈی بازی دے بارے اچ مختلف گیت اس دی عکاسی کر دے اون،
کسی زمانے اچ موسمِ بہار دا آ غاز گڈی اوڈانڑے سی شروع کیتا جاندا ایا ۔اسی دوستاں دے کول لاہور جاندے گڈی بازی دیکھنڑے۔ بھت پرانڑی گل نیئگی ۔۔ ساڈی پسندیدہ ترین یعنی 80 دی دہائی دا ذکر اے ۔۔۔ اسمان اوتے ہر پاسے رنگ برنگی
گڈیا ں نال بہار چھا جاندی ۔۔۔ ہواواں کہاراں اچ پکنڑے ولے پکواناں دی خوشبو دور تک اڈا لے جاندیاں تے کیتھے کیتھے باحیا رنگین دوپٹے بی اڈدے نظر آ جاندے ۔ جوں ای سرساں نوں پیلے پھول لگدے کڑیاں بالیاں پیلے جوڑے زیبِ تن کردیاں ۔ وڈے بوڈے کہندے۔ آ ئی بسنت ، پالا اُڑنت ۔۔ اے اک طرح سی پاری پاری لیف ، جرسیاں تے شالاں دے بوجھ سی آ زادی دا رسمی اعلان بی ہوندا ۔۔ سب ہلکے پھلکے او جاندے تے آ سمان تے لال ، نیلی ، پیلی ، تے ہری گڈیاں دی رنگین بہار چھا جاندی ۔ آسمان اناں رنگین اڈدی گڈیاں دے وچ ٹکڑی ٹکڑی جیاں نظر آ ندا ۔ چھتاں اوتے باقاعدہ دریاں تے نشسںتاں دا اہتمام کیتا جاندا ۔ ٹول ، ڈیک ، واجے گاجے تے نفیری دا بی انتظام ہوندا ۔۔۔ ہر کہار دی چھت اوتے شام نوں اتنی رونق تے رش نظر آ ندی تے وضع دار پیو پیراں کریاں نوں چھت تے آ نڑے سی روک دیندے ۔
گڈی فروشاں دا کاروبار عروج تے اوندا ۔ باقاعدہ اک وڈی تے خوبصورت صنعت اوندی ۔ بہت لوگاں دا روز گار وابستہ اوندا ایا ۔ اسّی تے نوّے دی دہائی اچ صنعت دے عروج دی ائی ۔۔۔ پر اہی عروج اس دے زوال دا سبب بنڑ گیا ۔۔۔ طرح طرح دی ڈوراں جناں تے رنگ دے نال شیشہ ، مانجھا تے کچھ مزید کمیکل وغیرہ ڈور نوں کاٹ دار بنانڑے اسطے لگایا جاندا ایا ۔ وڈے تے کھلے میداناں اچ بڑی محنت تے نفاست سی اے کم کیتا جاندا ۔ پر دھاتی ڈوراں نے اس صنعت دی تباہی اچ مرکزی کردار ادا کیتا تے مختلف نقصانات تے پابندیاں دا شکار اوندے اوندے اے صنعت مکمل طور تے ڈوب گئی ۔ دھاتی ڈور نے بہت شہریاں دے گلے کٹ کہ رکھ دیتے ۔۔۔ بجلی دی تاراں تے تے پووے تے علاقے نوں بلیک آ ؤٹ جیئے بحران سی روشناس کروا دیندی ۔ بلآخر پنجاب حکومت نوں اس تے پابندی لگانڑی پئی ۔
پتنگ بازی چونکہ بنیادی طور تے پنجاب دا اک تہوار ایا تے پنجاب دے کلچر دے مزے انوکھے رنگ رکھدے اون ۔۔۔ پنجابی ہر تہوار تے خوشی نوں کھلے دل سی مناندے اون ۔۔۔ ٹول تاشے دے نال رقص ، پنگڑا ، لڈی گِدا تے طرح طرح دے پکوان سب فراخ دلی دے نال چلدے رہندے اون ۔

اج دی تیز رفتار دنیا اچ جیتھے ساڈے کہاراں تے خاندان دے لوگ اک دوسرے سی الگ رہندے اون تے کم کردے رہندے اون، سالہا تے سال ملاقات نہی اوندی ایجے میلیاں دا انعقاد ملنے جلنے تے جذبہ باہمی دے حساس نوں فروغ دیندے اون ۔ اہی سبب اے کہ اے تہوار اپنڑے آپ اچ زبردست اہمیت دے حامل اوندے اون۔ تہوار پڑوسیاں نوں اک دوسرے سی گفتگو کر نے دے مواقع فراہم کراندے نے۔ اے اخلاقیات نوں قایم کردے نے ۔شہری ثقافت دی حوصلہ افزائی کردے نے تے عمومی نفسیاتی زندگی اچ بہتری پیدا کردے نے ، تے شہر تے محلیاں نوں پرمسرت تے زندگی اسطے محفوظ تے بہتر مقام بنڑاندے اون ۔ اس دے نال ای ساڈے تہوار ساڈے بچیاں نوں ساڈی روایات دی تعلیم دیندے اون ۔ اس دے نال نال ای ساڈے سماج اچ موجود گھٹن ٹینشن دا مقابلہ کرنے دی تعلیم دیندے اون ۔آو اسی وی اپنڑے بچیاں نوں اناں خوبصورت گڈیاں دی طرح آسماناں دی بلندیاں اوتے اپنڑے رنگ دکھانڑے دی ترغیب دئیاں ۔ ۔ صحت مند تے مثبت تفریح انسان دا پیدائشی حق اے جس نوں جھٹلایا نہیں جا سکدا وے،زمانہ قدیم سی لے کہ اج تک انسان نے تفریح طبع اسطے کھیڈ ،فنون لطیفہ،موسیقی تے ادب جیئے عوامل نوں اپنڑی زندگی اچ شامل کیتا ایا ،کہ پوری انڈسٹری بند کر دینڑا قرین انصاف اے؟ یا صرف دھاتی ڈور تے ہوائی فائرنگ کرنے والیاں دے خلاف سخت تے موثر قانون سازی سی اسی اس جانب ودھ سکدے آں کہ معاشرہ اک سستی تفریح سی لطف اندوز او سکے۔