پشور دی تاریخی عمارتاں خستہ حالی دا شکار

پشورجنوبی ایشیا دا سب سی قدیم شہر اے۔ اس دے ثقافتی ورثے دا تعلق دو ہزار سالاں سی بی زیادہ پرانڑاں وے۔ پاکستان دے مشہورشہراں اچ شامل ہونڑیں دے علاوہ صوبہ خیبر پختونخوا دا صدر مقام بی پشور اے تے اے پُرانڑاں شہر قدیم زمانے دی یاد گار اے۔ کنٹونمنٹ دا علاقہ برطانوی دور دی نشانی اے جد کہ پشور دی موجودہ شکل و ساخت آزاد پاکستان دی دینڑ اے۔

اج سی تقریباً دو ہزار سال پہلے گندھارا دے حکمران شہنشاہ کشن نے اس شہر دی بنیاد رکھی ائی۔پشور دی کئی تاریخی عمارتاں اس دے ماضی دی شان و شوکت دی عکاسی کر دیان تے اے تاریخی مقامات صدیاں پرانڑی روایات تے برطانوی راج دی یاداں تازہ کر دین۔بَرے افسوس دی گہل اے کہ اناں چو زیادہ تر عمارتاں ہونڑ خستہ حالی دا شکار ہو چکیاں وُن۔پشور دے تاریخی مقامات محکمہ آثار قدیمہ دی طرف سی مناسب حفاظت تے دیکھ بھال نہ ہونڑیں دی وجہ نال اپڑی اہمیت کھوندے پئین جناں اچ گور گھٹڑی دی عمارت اندرو تے باروٹُٹی پہجی ہوئی اے۔گور گھٹڑی دا مشرقی دروازہ مخدوش حالت اچ انتظامیہ دی غفلت دی نشاندہی کر دا پیا وے۔

اسی طراں پشور دے دیگر تاریخی مقامات شاہ جی دی ٹہیری، قلعہ بالا حصار دی طرف شمال مشرق اچ پنج تیرتھ،ڈبگری اچ جوگا سنگھ،کریم پورے دے کہول چہنڈا بزار اچ گورکھ ناتھ تے رتن ناتھ دامندر،چوک یاد گار،بیجو دی قبر،تاریخی مسجد مہابت خان،تے سن 1900 اچ برطانوی راج دے زیر نگرانی تعمیر شدہ کہینٹہ کہار وخت دے نال نال خستہ حالی دا شکار ہوندے پئین۔پشور شہردا مشہور ترین قصہ خوانی بازار اگر ہک طرف پرانڑیں زمانے دے قصیاں تے کہانڑیاں دی وجہ نال دنیا پہر اچ مشہور اے تا دوسری طرف اس علاقے نُوں بالی ووڈ ہیرو دلیپ کمار دی وجہ نال بی کافی پذیرائی ملی۔

خستہ حالی اچ موجود دلیپ کمار دے کہار نُوں صوبائی حکومت نے ثقافتی ورثہ قرار دتا ایا،بَرے ہلا تک اس تے کوئی کم شروع نی کیتا گیا۔اسی طراں ٹہکی نال بندی اچ حویلی نما کہار راج کپور خاندان دے نام نال جوڑا جاندا وے۔

مقامی لوکاں دے مطابق کپور خاندان 1930 دے عشرے اچ ممبئی منتقل ہو گیا ایا، تقسیم ہند تک اناں دا پشور آنڑاں جانڑاں لگا رہندا ایا۔اس کہار تے بی حکومتی توجہ دی ضرورت اے۔

ماہرین آثار قدیمہ دے بقول قصہ خوانی اچ سینکڑاں تاریخی عمارتاں تے مقامات موجود اُن جناں چو اکثر مقامات عدم توجہی دی وجہ نال خراب ہو گئے وُن۔ اناں چو بعض مقامات تے مزاراں دی حفاظت تے دیکھ بھال وسے اقدامات کیتے گئے وُن بَرے زیاد تردی اہمیت عدم توجہی دی وجہ نال دن بدن کہٹ دی پئی اے۔پشور شہر نُوں پُرانڑیں زمانے اچ ہک قلعے اچ مقید کیتا گیا ایا جس دے چاروں طرف دروازے ائے جناں اچ سرکی دراوزہ،سرد چاہ دروازہ،ٹھنڈ کوئی دروازہ،ڈبگری دروازہ،بجوڑی گیٹ،کابلی گیٹ،آسامائی گیٹ اند ر شہر،ہشت نگری گیٹ،لاہوری دروازہ، گنج دروازہ،آسیہ گیٹ، کوہاٹی گیٹ وغیرہ شامل اُن۔ اناں چو بعض دروازیاں دی مرمت دا کم کیتا گیا وے جد کہ بعض علاقیاں اچ دروازیاں دے آثار بالکل مٹ دے پئین جناں تے کم شروع کر کے گیٹ نصب کر دتے گئین۔اسی طراں بانی پاکستان قائداعظم محمد علی جناح نومبر1945 اچ جدوپشور آئے

تحریر: محمد نعمان قیوم

---